Taş AVUKATLIK

KOŞULLU SALIVERİLME

1. TANIM

Koşullu salıverilme; bir koşula bağlı olarak veya infaz hakiminin takdiri ile koşula bağlı olmaksızın hükümlünün bihakkın^[1] tahliye tarihinden önce özgür kalmasını sağlayan hukuki bir mekanizmadır.

Koşullu salıverilme mekanizması kural olarak her tür hapis cezası^[2] için mümkündür. Ancak istisnai olarak bazı katalog suç gruplarında koşullu salıverilme şartları ağırlaşmaktadır.

• KOŞULLU SALIVERİLME YASAKLARI

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap, Dördüncü Kısım, “Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar” başlıklı Dördüncü Bölüm, “Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar” başlıklı Beşinci Bölüm, “Milli Savunmaya Karşı Suçlar” başlıklı Altıncı Bölüm altında yer alan suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. (CGTİHK m. 107/16) 14.7.2004 tarihli ve 5218 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile değişik 3.8.2002 tarihli ve 4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunla; ölüm cezaları, müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları, koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanamaz. Bunlar hakkında, ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası, hayatı boyunca devam eder. (CGTİHK geçici m. 2/1) Adlî para cezasından çevrilen hapsin infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. (CGTİHK m. 106/9) İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanmasına karar verilen hükümlüler (CGTİHK m. 108/3) 5411 sayılı Bankacılık Kanunun 160. Maddesindeki zimmet suçundan dolayı mahukm olup da fona veya hazineye olan borçlarını ve tazminatları ödemeyen veya bu borç ve tazminatların malvarlıklarından tahsil olunamayan hükümlüler Tutuklu veya hükümlü iken firar veya ayaklanma suçundan mahkum edilmiş bulunanlar ile disiplin cezası olarak 3 defa hücre hapsi cezası almış olanlar, bu disiplin cezaları kaldırılmış olsa bile şartla salıverilmeden yararlanamazlar. Cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesine karar verilenler hakkında tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme hükümleri uygulanır. Ancak, 105/A maddesi hükümleri uygulanmaz. (CGTİHK m. 110/5)

• KOŞULLARI

Koşullu salıverilme mekanizmasının çalışabilmesi için iki önemli büyük ana çark vardır. Bu Anaçarklar aşağıdaki metindedir.

1.Hükmedilmiş Cezanın Bir Süre Çekilmiş Olması

a. Genel Olarak

Koşullu salıverilme mekanizmasının ilk ana çarkı hükmedilen cezanın belli bir miktarının infaz kurumunda geçirilmiş olmasıdır.

İnfaz kurumunda geçmesi gereken bu süreler aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir.

GENEL HÜKÜM14.4.2020 tarih ve 7242 sayılı Kanun’a göre;Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkum edilmiş yirmidört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkum edilmiş olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.

YETİŞKİNLER BAKIMINDAN ÖZEL KATALOG – I14.4.2020 tarih ve 7242 sayılı Kanun’a göre bu katalogda yer alan suçlardan hapis cezası olan yetişkinler cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanır;Kasten öldürme (TCK m. 81,82,83)Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan, (TCK m. 87/2-d) süreli hapis cezasına mahkum olanlarİşkence suçu (TCK m. 94 ve 95)Eziyet suçu (TCK m. 96)Cinsel saldırı (TCK m. 102/1, 104/1, 105)Reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK m. 104/1)Cinsel Taciz (TCK m. 105)Devletin sırlarına karşı suçlar (TCK m. 326-339)Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarÖzel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK m. 132-138)2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu kapsamına giren suçlar

YETİŞKİNLER BAKIMINDAN ÖZEL KATALOG – II14.4.2020 tarih ve 7242 sayılı Kanun’a göre bu katalogda yer alan suçlardan hapis cezası olan yetişkinler cezalarının dörtte üçünü infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanır;Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK m. 102/2, 103, 104/2-3)Uyuşturucu suçları (TCK m. 188)Terör suçları (3713 sayılı TMK uygulananlar); Devletin güvenliğine karşı suçlar (TCK m. 302-339)

ÇOCUKLAR BAKIMINDAN ÖZEL KATALOG14.4.2020 tarih ve 7242 sayılı Kanun’a göre bu katalogda yer alan suçlardan hapis cezası olan çocuklar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanır;Kasten öldürme (TCK m. 81,82,83)Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan, (TCK m. 87/2-d) süreli hapis cezasına mahkum olanlarİşkence suçu (TCK m. 94 ve 95)Eziyet suçu (TCK m. 96)Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK m. 102, 103, 104, 105)Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK m. 132-138)Uyuşturucu veya uyarıcı imal ve ticareti suçları (TCK m. 188)Devletin sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçları (TCK m. 326-339)Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu kapsamına giren suçlarTerör Suçları (3713 sayılı TMK uygulananlar)

Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkumiyet halinde 36

Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkumiyet halinde 30

Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkumiyet halinde en fazla 36

Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkumiyet halinde en fazla 30

Birden fazla süreli hapis cezasına mahkumiyet halinde en fazla 28 yıldır.

Bununla beraber koşullu salıverilmede bazı durumlar bakımından cezaevinde geçirilecek süre daha uzun tutulmuştur. Bunlar belli başlı olarak;

• Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkumiyet (CGTİHK m. 107/4)
• Çocuğa karşı işlenen bir suçtan dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya müebbet hapis cezasına mahkumiyet (CGTİHK m. 108/8)

Bir spesifik durum ise çocuk mahkumlara pozitif ayrımcılık uygulanmış olmasıdır. Bu CGTİHK m.107/5 ve CGTİHK geçici m. 6/4’de yer almaktadır.

2. İyi Hal

Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkumun kurumdaki infaz süresini iyi halli olarak geçirmesi gerekir. (CGTİHK m. 107/1) 

İyi halin belirlenmesi CGTİHK m. 89’da detaylıca yer almaktadır.

Hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hâlin belirlenmesi Madde 89– (Başlığı ile Birlikte Değişik:14/4/2020-7242/36 md.)  (1)  Hükümlüler, ceza infaz kurumlarında bulundukları tüm aşamalarda, ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği amacıyla konulmuş kurallara uyup uymadığı, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı, yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirip getirmediği, uygulanan iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığı, tekrar suç işleme ve mağdura veya başkalarına zarar verme riskinin düşük olup olmadığı hususlarında idare ve gözlem kurulu tarafından iyi hâlin belirlenmesine esas olmak üzere en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutulur.  (2)  Birinci fıkra uyarınca yapılacak değerlendirmede, infazın tüm aşamalarında hükümlülerin katıldığı iyileştirme ve eğitim-öğretim programları ile spor ve sosyal faaliyetler, kültür ve sanat programları, aldığı sertifikalar, kitap okuma alışkanlığı, diğer hükümlü ve tutuklular ile ceza infaz kurumu görevlileri ve dışarıyla olan ilişkileri, işlediği suçtan dolayı duyduğu pişmanlığı, ceza infaz kurumu kuralları ile kurum bünyesindeki çalışma kurallarına uyumu ve aldığı disiplin cezaları dikkate alınır.  (3)  Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar hakkında yapılacak açık ceza infaz kurumuna ayırmaya, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına ve koşullu salıverilmeye ilişkin değerlendirmelerde idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı veya belirleyeceği bir Cumhuriyet savcısı başkanlık eder. Ayrıca, idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı tarafından belirlenen bir izleme kurulu üyesi ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı il veya ilçe müdürlükleri tarafından belirlenen birer uzman kişi katılır.  (4)  İdare ve gözlem kuruluna Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı ile izleme kurulundan katılan üyelere katıldıkları her bir toplantı günü için memur maaş katsayısının (500) rakamı ile çarpılması sonucu bulunacak miktarda huzur hakkı ödenir.  (5)  Kanunlarda iyi hâlliliğin arandığı durumlarda, hükümlülerin tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi bakımından bu madde hükümleri uygulanır.  (6)  Açık ceza infaz kurumuna ayırmaya, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına ve koşullu salıverilmeye ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri bir yılı geçemez.  (7)  İdare ve gözlem kurulu tarafından yapılacak değerlendirmelere esas olacak ilkeler ve kurulun bu maddeye ilişkin çalışma usul ve esasları ile tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri yönetmelikle düzenlenir

• Koşullu salıverilme gününü hesaplayabilmek için önce suç tarihini tespit edeceğiz. Bu suç tarihi, hükümlüye hangiİnfaz Yasası’nın uygulanacağını bulabilmemize yarar.

Aşağıdaki tablo Suç Tarihine Göre Davanıza Uygulanacak İnfaz Yasası’nın tespitine yarar.

1.6.2005 öncesi işlenen suçlarda —kişinin cezaevinde geçireceği süre hapis cezasının ½’sidir ve her ay için 6 gün indirim alınır.1.6.2005 sonrası işlenen suçlarda — kişinin cezaevinde geçireceği süre hapis cezasının 2/3’üdür. (Denetimli serbestlik süresi 1 yıldır)1.7.2016 öncesi işlenen suçlarda (bazı suçlar hariç) — kişinin cezaevinde geçireceği süre hapis cezasının ½’sidir. (Denetimli serbestlik süresi 2 yıldır.)1.7.2016 sonrası işlenen suçlarda — kişinin cezaevinde geçireceği süre hapis cezasının 2/3’üdür.30.3.2020 öncesi işlenen suçlarda (bazı suçlar hariç) — kişinin cezaevinde geçireceği süre hapis cezasının ½’sidir. (Denetimli serbestlik süresi 3 yıldır.30.3.2020 sonrası işlenen suçlarda — kişinin cezaevinde geçireceği süre hapis cezasının ½’sidir. (Denetimli serbestlik süresi 1 yıldır.)

• Koşullu salıverilme tarihi aşağıdaki şekilde belirlenir:
• Önce bütün cezalar güne çevrilir.
• Suç tarihine göre koşullu salıverilme indirim oranı belirlenir.
• İndirim oranına göre hesaplama yapılır ve indirim miktarı gün olarak belirlenir.
• Mahsup edilecek toplam süre bulunur. (Şartlı tahliye oranı uygulanarak hesaplanan koşullu salıverilme gün miktarına, hükümlünün yargılama aşamasında kaldığı gözaltı süresi ve tutukluluk süreleri, yine varsa infaz aşamasında gözaltında kalmış ise bu süreler tek tek eklenerek toplanır, böylece hükümlünün hükümlü olduğu miktardan mahsup edilecek toplam süre bulunur.)
• Toplam ceza süresinden, toplam mahsup süresi çıkarılır.
• Karşımızdaki gün koşullu salıverilme günüdür.

b. Birden Fazla Suçtan Alınan Cezalar Bakımından Koşullu Salıverilme Süresinin Belirlenmesi

CGTİHK m. 99/1’e göre,  

‘’Bir kişi hakkında hükmolunan her bir ceza diğerinden bağımsızdır, varlıklarını ayrı ayrı korurlar. Ancak, bir kişi hakkında başka başka kesinleşmiş hükümler bulunur ise, 107’nci maddenin uygulanabilmesi yönünden(koşullu salıverilme kast ediliyorr.) mahkemeden bir toplama kararı istenir.’’

Buna göre koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçmesi gereken süre kaynakçası CGTHİK m. 107/3 olmak üzere aşağıdaki tabloda katalog olarak belirtilmiştir. Ceza infaz kurumunda disiplin cezası almamış olmanın hükümlünün iyi halli olma kriteri içinde değerlendirilebileceğine ilişkin Yargıtay Kararları mevcuttur. 

14. Ceza Dairesi, 16.9.2013, 7364/9172; https://karararama.yargitay.gov.tr…ikinci ve yeni suçun hükümlünün koşullu salıverilmeden önce işlemesi durumunda koşullu salıverilme kararının geri alınmasının mümkün bulunmadığı ancak, bu durumun anılan maddenin birinci fıkrası gereğince hükümlünün ‘’iyi halli olma’’ kriteri içinde değerlendirilebileceği anlaşılmaktadır.

1. KOŞULLU SALIVERİLMEYE KARAR VERECEK MAHKEME

Hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu gerekçeli bir rapor hazırlar. (CGTİHK m. 89)

Bu rapor infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hakimliğine verilir.

Dosya üzerinden İNFAZ HAKİMİ karar verir. 

İnfaz hakimi raporu uygun bulmazsa gerekçesini kararında gösterir.

İnfaz hakiminin kararlarına karşı İTİRAZ yoluna gidilebilir. (CGTİHK m. 107/11)

• DENETİM SÜRESİ – DENETİMLİ SERBESTTLİK

Koşullu salıverilen hükümlünün tabi tutulacağı denetim süresi, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır. 

Ancak bu denetim süresi ne kadar olursa olsun denetimli serbestliği tamamen etkisizleştirmenin bir yolu var. Bu yolda CGTİHK m. 107/10’u kullanacağız. Buna göre; 

‘’İnfaz hâkimi, koşullu salıverilen hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını göz önünde bulundurarak; denetim süresinin, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlemeden geçirilmesine karar verebileceği gibi, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasını veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde kaldırabilir.’’

• KOŞULLU SALIVERİLMENİN GERİ ALINMASI
• Geri Alınmayı Gerektiren Haller

Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi(hüküm kesinleşmeli) veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hakiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi halinde koşullu salıverilme kararı geri alınır. (CGHTİHK m. 107/12) 

• Geri Alınmanın Sonucu

Geri alınmanın farklı nedenleri farklı sonuçlar doğurur. Koşullu salıverilme kararının geri alınması halinde hükümlünün;

1. Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin
2. Yükümlülüklerine aykırı davranması halinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir sürenin

Ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilemez.

• Geri Almaya Karar Verecek Makam

Hükümlü, geri kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum edilirse ya da bağlı tutulduğu yükümlülükleri yerine getirmezse hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer İNFAZ HAKİMLİĞİ, cezaların toplandığı haller ile hükmün bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmiş olması halinde ise CGTİHK 101/2’ye göre belirlenen İNFAZ HAKİMLİĞİ tarafından koşullu salıverilme kararının geri alınmasına DOSYA ÜZERİNDEN karar verilir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır. (CGTİHK m. 107/5)

• KOŞULLU SALIVERİLMENİN SONUCU

Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi halli olarak geçirildiği takdirde, CEZA İNFAZ EDİLMİŞ SAYILIR.

Av. Fatih TAŞ

^[1] Arapça kökenli kelime. Eski avukatlar hep bu isimle bilir. Adamakıllı tahliye anlamına gelir. Artık Hak Ederek Tahliye kavramı kullanılmakta.

^[2] Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapisler kast ediliyor.